Bij de koffiebar om de hoek hangt sinds kort een bordje met "ashwagandha latte" naast de gewone flat white. Bij de Albert Heijn ligt een chocoladereep met reishi-extract tussen de gewone repen, en bij Holland & Barrett vind je inmiddels een heel schap vol paddenstoelenpoeders. Wat een paar jaar terug nog een niche-product was in de bio-winkel, staat nu gewoon tussen je boodschappen. Adaptogenen zijn het nieuwe vezels: overal, in alles verwerkt, en niemand legt je precies uit wat ze doen.
Wat adaptogenen precies zijn
Adaptogenen zijn planten en paddenstoelen waarvan wordt beweerd dat ze je lichaam helpen omgaan met stress. De term zelf is niet oud: de Russische farmacoloog Nikolai Lazarev bedacht hem in 1947, toen hij op zoek was naar stoffen die Sovjetsoldaten en sporters beter bestand konden maken tegen fysieke en mentale belasting. De planten die hij onderzocht, zoals ginseng en rhodiola, komen oorspronkelijk uit de Ayurvedische en Traditioneel Chinese geneeskunde, waar ze al eeuwen worden gebruikt tegen vermoeidheid.
Ashwagandha is inmiddels de bekendste van het stel. Het wordt gewonnen uit de wortel van een struik uit de nachtschadefamilie en staat tegenwoordig in poedervorm, capsules en extract in tientallen producten, van proteïnerepen tot ontbijtgranen.
Van yogastudio naar het schap bij de supermarkt
Een paar jaar geleden bleven adaptogenen beperkt tot de smoothiebar en de yogastudio. Grote fabrikanten verwerken ashwagandha, rhodiola en maca nu standaard in energierepen, havermelk en frisdranken, meestal met een prijs die een paar euro hoger ligt dan het gewone alternatief. Dezelfde beweging zag je al bij matcha: wat begon als traditionele Japanse thee staat inmiddels op elke koffiekaart. Wil je weten hoe die matchagolf precies is ontstaan? Lees ook ons artikel over waarom iedereen ineens matcha drinkt.
Fabrikanten spelen handig in op een generatie die minder cafeïne wil zonder minder energie. Een reep met een adaptogeen klinkt functioneler dan een reep met vooral suiker, ook al is het verschil in de praktijk vaak klein.
Reishi, cordyceps en lion's mane geven koffie een nieuwe rol
Naast kruiden zijn medicinale paddenstoelen de snelst groeiende categorie. Reishi wordt geassocieerd met ontspanning, cordyceps met energie en uithoudingsvermogen, en lion's mane met focus en concentratie. Je vindt ze als poeder door je koffie, in kant-en-klare paddenstoelenkoffie of verwerkt in warme chocolademelk. Een pak van tien zakjes paddenstoelenkoffie kost al snel 15 tot 20 euro, tegenover een paar euro voor een pak gewone filterkoffie.
Het scheelt dat deze producten vaak minder cafeïne bevatten dan gewone koffie, wat ze aantrekkelijk maakt voor wie 's middags nog een bakkie wil zonder 's avonds klaarwakker te liggen. Precies zoals milk tea shops de koffiebar al opschudden, schuiven nu ook paddenstoelenkoffietentjes de menukaart binnen. Toch is oppassen geblazen: reishi en cordyceps in supplementvorm zijn iets anders dan de gedroogde paddenstoelen die je door de saus roert, en de hoeveelheid werkzame stof verschilt enorm per merk.
Wat onderzoek wel en niet laat zien
De wetenschap loopt achter op de marketing, maar is niet leeg. Een systematische review en meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken liet een significante daling zien van stress, angstklachten en cortisolwaarden bij mensen die dagelijks 300 tot 600 milligram ashwagandha-extract namen, gedurende 30 tot 90 dagen. De onderzoekers noemen de bewijskracht zelf wel laag: de studies verschillen sterk in opzet, dosering en extracttype, en grotere, beter gestandaardiseerde trials ontbreken nog. Voor reishi, cordyceps en lion's mane is onderzoek bij mensen nog schaarser en vaak gebaseerd op kleine studies.
Dat betekent niet dat het onzin is. Het betekent vooral dat "adaptogeen" op een verpakking geen garantie is voor een meetbaar effect bij jou persoonlijk, zeker niet bij de kleine hoeveelheden die in een reep of drankje zitten. De dosering in zulke producten ligt vaak ver onder de hoeveelheden die in de onderzochte studies zijn getest.
Wil je toch zelf vergelijken, kijk dan verder dan het woord "ashwagandha" op de voorkant. Draai de verpakking om en zoek naar het aantal milligram per portie. Sommige repen en drankjes vermelden dat netjes, andere verstoppen het achter een verzamelnaam als "kruidenmix" zonder exacte hoeveelheid. Staat er geen concreet getal bij, ga er dan van uit dat de hoeveelheid te klein is om iets te doen, en betaal je vooral voor de marketing.
Waar je op moet letten voordat je een adaptogene latte bestelt
Het Voedingscentrum waarschuwt dat kruidenpreparaten niet automatisch veilig zijn alleen omdat ze natuurlijk zijn. Ashwagandha staat zelfs op een lijst van kruiden waar het RIVM extra op let, vooral vanwege onduidelijke doseringen en mogelijke wisselwerking met medicijnen. Ben je zwanger, geef je borstvoeding of slik je medicatie, overleg dan eerst met je arts of apotheker voordat je dagelijks een adaptogeen supplement gebruikt.
Voor de gemiddelde koffie- of chocoladeliefhebber is het praktische advies simpel: zie een adaptogene latte of reep als een leuk extraatje, niet als medicijn. Let op de hoeveelheid op het etiket, koop bij een vertrouwde Nederlandse winkel in plaats van een onbekende webshop, en verwacht geen wonderen van een snufje poeder in je havermelk. Wil je liever weten of een andere voedingstrend de hype waard is? Ook de vezeltrend fibremaxxing hebben we eerder onder de loep genomen.